Σημειωματάριο αναγνώσεων 1 (Νοέμβριος 2005)

Διάβασα με την ίδια ευχαρίστηση που διάβασα και τα προηγούμενα βιβλία της Μπριγκίτ Βαντερμπέκε το τελευταίο της: Η Αλμπέρτα βρίσκει καινούριο εραστή από τις εκδόσεις Μελάνι. Όπως και στα προηγούμενα βιβλία της που διαβάσαμε στα ελληνικά (Δείπνο με μύδια –η λογοτεχνική εκδοχή για την οικογένεια ως έναν ισχυρό ιδεολογικό μηχανισμό του κράτους– Αρκετά καλά –η απομυθοποίηση της αυτόματης μητρότητας και της συνεπαγόμενης από αυτήν χαράς– Στα λεφτά ή στη ζωή; –όπου η συγγραφέας εξηγεί γιατί τα λεφτά αγοράζουν ένα αντίγραφο της ζωής ουχί όμως και το πρωτότυπό της), η πρώην –ή μάλλον για πάντα– Ανατολικογερμανίδα συγγραφέας κλείνει τους λογαριασμούς με τη γενιά της (που είναι και δική μου γενιά) με αναφορές στα νεανικά «επαναστατικά» της χρόνια, στις ερωτικές και οικογενειακές σχέσεις και στη μητρότητα. Αρκετά μέχρι στιγμής για το «φεμινιστικό» μου ράφι στη βιβλιοθήκη μου. Αυτό που μου αρέσει στα βιβλία της Βαντερμπέκε, εκτός από το χιούμορ της που τσακίζει κόκαλα, είναι η ικανότητά της να διεισδύει στα καθημερινά και στα ανθρώπινα όσο και στα πολιτικά και τα μεγάλα με τον ίδιο τρόπο: χιούμορ αλλά όχι φτηνή ελαφράδα, νοσταλγία για όσα έζησε αλλά όχι και θυμό ή πίκρα. Όλα τα βιβλία της Βαντερμπέκε λειτουργούν ως μία διαδικασία ενηλικίωσης (δικής της και δικής μου).

Την τρίτη του έκδοση πραγματοποίησε αυτές τις μέρες το γνωστό στους μεγαλύτερους Στάλαγκ VI C: ημερολόγιο της ομηρίας του Όμηρου Πέλλα από τις εκδόσεις Γαβριηλίδη. Οι νεότεροι ας σπεύσουν να το προμηθευτούν και να το διαβάσουν. Το Στάλαγκ είναι από τα κείμενα που πρέπει να έχει διαβάσει κανείς, (όπως τα βιβλία του Δημήτρη Χατζή, λ.χ.), ως παρακαταθήκη ανθρωπιάς θα ήθελα να πω εάν η λέξη δεν είχε αποφορτιστεί από την πολλή και κακή χρήση. Το Στάλαγκ είναι η σημαντικότερη κατάθεση της νεολληνικής πεζογραφίας στο χώρο της αντιπολεμικής αφήγησης. Κορυφαία μαρτυρία για την ομηρία του συγγραφέα ως αριστερού σε στρατόπεδο συγκέντρωσης, το βιβλίο αυτό διαβάζεται και ως δοκίμιο για τη φιλία, καθώς ο Όμηρος Πέλλας, χρόνια μετά την επιστροφή του από την ομηρία αποφασίζει (το 1961) να καταθέσει τις εμπειρίες του από το στρατόπεδο. Το βιβλίο διαβάζεται και ως ελεγεία για τους χαμένους φίλους.

Μου χάρισαν, διάβασα απήλαυσα και χάρισα αφειδώς το Ο δρόμος για την Ομόνοια (εκδόσεις Πατάκη), συλλογική έκδοση ελλήνων ποιητών και πεζογράφων (Βαρβέρης, Βασιλικός, Γαλανάκη κ.ά.) τα έσοδα του οποίου θα διατεθούν σε δύο από τα θύματα της δολοφονικής ξενοφοβικής μανίας του Παντελή Καζάκου το 1999. Αξιέπαινη για πολιτικούς λόγους πρωτοβουλία του Σταύρου Κασιώτη αλλά και αξιόλογη ανθολόγηση παλιότερων κειμένων των συγγραφέων που δέχτηκαν την πρόσκληση να συμμετάσχουν σ’ αυτήν την έκδοση με παλιά κείμενά τους (σχεδόν όλοι), δηλώνοντας την αντίθεσή τους στην ξενοφοβία και το ρατσισμό.

Στη δεύτερη ποιητική του απόπειρα με τίτλο Η Βιογραφία του Χρόνου (1889-2004) στις εκδόσεις Γαβριηλίδης (η πρώτη στον ίδιο εκδότη με τίτλο: Χαιρετισμούς από την Ελλάδα), ο Βαγγέλης Ιντζίδης επιχειρεί την αυτοβιογρά-φησή του μέσω της παράθεσης (πραγματικής ή φανταστικής αδιάφορο) επικοινωνίας του με φίλους και με πολλαπλούς τρόπους: συμβατική και ηλεκτρονική επικοινωνία, σύγχρονη συνομιλία στο διαδίκτυο, κ.λπ. Στο παιχνίδι αυτό ο συγγραφέας χρησιμοποιεί τόσο τη διακειμενικότητα με άμεσο ή έμμεσο τρόπο όσο και πολλά διαφορετικά μεταξύ τους κειμενικά είδη, λογοτεχνικά και μη (ιστορικός, δοκιμιακός, φιλοσοφικός, ποιητικός, θεατρικός, λόγος, επιστολογραφία…). Όλα αυτά στην υπηρεσία της κατασκευής ενός προσωπικού αλλά όχι ερμητικά εσωστρεφούς ποιητικού αφηγήματος, καθώς οι πολιτικές και κοινωνικές αναφορές είναι γνωστές και σημαίνουσες.

Ελένη Χοντολίδου